Green Deal op instorten: is dit het politieke einde van Timmermans?
Het klimaatimperium van Frans Timmermans brokkelt af. Eén voor één belanden zijn groene EU-maatregelen in de prullenbak. Wat jarenlang met dwang, dreiging en morele superioriteit werd doorgedrukt, blijkt nu een lege huls. Zelfs zijn nalatenschap wordt inmiddels onderzocht door het Europees Parlement. Samen met zijn Green Deal verdwijnt Frans Timmermans naar de marges van de Europese geschiedenisboeken, alwaar met plaatsvervangende schaamte zal worden teruggekeken op deze peperdure flater zonder enig democratisch draagvlak.
Het verval werd deze week opnieuw glashelder met het afblazen van het Europese verbod op de verbrandingsmotor. Een van de kroonjuwelen van Timmermans’ Green Deal gaat niet door. De Europese Commissie laat het absolute verbod op benzine- en dieselauto’s vanaf 2035 los. Hybrides blijven toegestaan. Andere technieken krijgen ruimte. Officieel ligt de uitstootreductie nog op 90 procent, maar de kans is groot dat de maatregel nog verder wordt afgezwakt. Dat is een frontale nederlaag voor de man die dit verbod jarenlang als onvermijdelijk verkocht.
Klimaatplannen lopen stuk op de realiteit
Die draai komt voort uit de achilleshiel van Timmermans’ Green Deal: de maatregelen zijn niet praktisch, laat staan economisch rendabel. Wat in beleidsnota’s groen, slim en rendabel oogde, blijkt in de praktijk stroef en kostbaar. Windmolenparken leveren minder op dan beloofd en veroorzaken blijvende schade aan de natuur, en drukken op zee de visserij richting een faillissement. Elektrische mobiliteit loopt vast zodra de omstandigheden afwijken van het ideale model. In Scandinavische winters lopen bijvoorbeeld batterijen razendsnel leeg, waardoor stadsbussen uitvallen en automobilisten letterlijk stranden in de kou.
Daarbovenop komt een elektriciteitsnet dat de extra vraag simpelweg niet aankan. In Nederland zit het net vol, worden bedrijven niet meer aangesloten en lopen woningbouwprojecten vertraging op. Netverzwaring vraagt om ingrijpende maatregelen, met nieuwe hoogspanningslijnen en energie-installaties die complete gebieden veranderen. Zelfs historische dorpen als Moerdijk verdwijnen om plaats te maken voor deze infrastructuur.
Ook op internationale schaal ontstaan problemen. Europese fabrikanten verliezen terrein aan China, kampen met hoge energieprijzen en zien investeringen wegvloeien. Productie verplaatst zich, marktaandeel verdampt en hele sectoren komen onder druk te staan. Het klimaatbeleid van Timmermans blijkt geen strategisch meesterplan, maar een ideologische dwangbuis met zware economische gevolgen.
‘De Europese Unie neemt afstand van ideologisch klimaatbeleid dat geen rekening houdt met economische realiteit en democratisch draagvlak.’
Brussel trekt aan de noodrem
Eind vorig jaar begon in Brussel langzaam het besef door te dringen dat de koers onhoudbaar was. Banen verdwenen, fabrieken sloten en investeringen trokken weg. Sindsdien verschuift de Green Deal stap voor stap naar de zijlijn. Regels worden versoepeld, actieplannen geschrapt en doelstellingen afgezwakt. Warmtepompambities verdwijnen, reductiedoelen worden bijgesteld. Waar dit project in 2019 nog werd gepresenteerd als een historisch keerpunt, omarmd door jubelende EU-ambtenaren die zichzelf al in de geschiedenisboeken zagen belanden, blijkt het vermeende nieuwe economische fundament van Europa al na enkele jaren een kostbare beleidsmisrekening die geruisloos zo snel mogelijk moet worden gerepareerd.
Dit jaar stapelden de bijgestelde besluiten zich op. De ontbossingswet is uitgesteld, bedrijven krijgen extra tijd en minder strenge eisen opgelegd voor duurzaamheidsrapportages en de zorgplichtwet wordt afgezwakt. De CO₂-grensheffing geldt voor minder sectoren dan gepland, uitstootnormen voor auto’s zijn versoepeld en strengere pesticidenregels zijn volledig geschrapt. Het nieuwe focuspunt van de Europese Commissie is inmiddels concurrentiekracht.
Zelfs externe druk speelt inmiddels mee. Qatar dreigde openlijk gasleveringen te heroverwegen als Brussel vasthoudt aan zijn regelgeving. De boodschap is duidelijk: de Green Deal botst niet alleen op politieke weerstand, maar vooral op economische grenzen. Wat ooit werd verkocht als rendabel, rechtvaardig en toekomstbestendig, blijkt in de praktijk vooral duur, complex en slecht vol te houden.
Nederlaag voor Frans Timmermans
Voor Timmermans persoonlijk komt dit alles samen op het slechtst denkbare moment. In Nederland verloor hij de verkiezingen en stapte hij op als leider van GroenLinks-PvdA. De gedroomde machtspositie bleef uit. In Brussel wordt zijn naam nu vooral genoemd in verband met het lobbyschandaal rond miljarden euro’s aan EU-subsidies voor milieu-ngo’s. Organisaties die niet alleen werden gefinancierd, maar ook actief lobbyden voor precies dat beleid waarvoor Timmermans verantwoordelijk was.
De onderzoeken zijn begonnen, verhoren lopen, maar Timmermans zelf bleef weg bij de hoorzitting in het Europees Parlement. Dat is opvallend voor iemand die jarenlang transparantie, moraal en goed bestuur predikte. Wie anderen discipline oplegt, hoort zelf verantwoording af te leggen. Wegblijven roept vragen op, ook als zijn opvolger Jesse Klaver blijft roepen dat er “niets aan de hand” is. Zelf wast de klimaatpaus zijn handen in onschuld.
Wat we nu zien, is het einde van een tijdperk. De Europese Unie neemt afstand van ideologisch klimaatbeleid dat geen rekening houdt met economische realiteit en democratisch draagvlak. Frans Timmermans belichaamde dat beleid. Met verboden, heffingen en deadlines. Die fase loopt af. Zijn macht is verdwenen, zijn beleid wordt teruggedraaid en zijn nalatenschap ligt onder onderzoek. Het einde van de klimaatpaus komt geen moment te vroeg, maar de aangerichte schade zal nog vele jaren merkbaar blijven.
