Dick Schoof over zijn toekomst na zijn premierschap: pensioen of een rol achter de schermen?

Demissionair premier Dick Schoof kijkt terug op een bijzonder onstuimig jaar, waarin zijn kabinet tot twee keer toe werd geconfronteerd met het vertrek van een coalitiepartner. In een uitgebreid interview met NU.nl, dat plaatsvond tijdens een bezoek aan Nederlandse militairen in Roemenië, spreekt Schoof openhartig over zijn ervaringen als partijloze premier en over de spanningen binnen de coalitie.

Bezoek aan troepen in Roemenië

Schoof arriveerde in Cluj-Napoca met oliebollen uit Nederland voor de daar gestationeerde Nederlandse militairen. Ondanks een volle agenda nam hij tijdens het bezoek ook tijd voor diplomatieke gesprekken. Zo sloot hij aan bij een extra overleg met regeringsleiders van de zogenoemde “coalitie van bereidwilligen” die steun aan Oekraïne coördineren en waar gewerkt wordt aan een mogelijk vredesplan.

Daarnaast voerde Schoof een afzonderlijk gesprek met de Britse premier Keir Starmer, in een witte zeecontainer – ver weg van de politieke drukte in Den Haag.

Internationaal op zijn gemak, nationaal onder druk

Volgens Schoof voelt hij zich in de internationale arena vaak meer op zijn plek dan in de binnenlandse politiek. In Nederland kwam hij namelijk tot een harde conclusie: een partijloze premier bleek in de praktijk nauwelijks werkbaar.

De leiders van PVV, VVD, NSC en BBB dreven hem regelmatig tot het uiterste. Schoof geeft toe dat hij soms de controle verloor:

“Ik ben een keer ontzettend boos geworden,”
vertelt hij.

Val van het kabinet door asielconflict

Het jaar werd uiteindelijk getekend door de val van het kabinet, veroorzaakt door een hoogoplopend conflict over de asielwetten. Volgens Schoof ontbrak het binnen de coalitie vanaf het begin aan echte samenwerking. Er was nauwelijks vertrouwen, en partijen gunden elkaar weinig.

Hij wijt dat vooral aan de houding van de partijleiders, die soms meer bezig waren met profilering dan met gezamenlijk bestuur.

“Ik had geen politieke macht achter mij”

In het boek over Schoof van NRC-journalisten Petra de Koning en Lamyae Aharouay wordt beschreven dat hij onvoldoende grip had op de coalitieleiders. Schoof reageert hierop door te benadrukken dat zijn positie fundamenteel anders was dan die van een partijgebonden premier.

Hij werkte niet vanuit een fractie die hem politiek kon steunen, maar stond er vaak alleen voor:

“Ik opereerde zonder politieke macht. Ik was vooral op mezelf aangewezen.”

Toen formateur Richard van Zwol hem als kandidaat-premier voordroeg, werd volgens Schoof wel erkend hoe zwaar de taak was die hij op zich nam. Van Zwol benadrukte toen expliciet dat er waardering bestond voor het feit dat Schoof deze verantwoordelijkheid aandurfde.

Kritiek en twijfel, maar toch vertrouwen in het akkoord

Ondanks stevige kritiek – onder andere op sociale media – en beschuldigingen dat het kabinet in feite een “PVV-kabinet” zou zijn, bleef Schoof vasthouden aan het hoofdlijnenakkoord tussen de vier partijen. Hij geloofde dat het akkoord een basis bood om het land te besturen.

Tegelijkertijd bleek in de praktijk dat aanpassingen aan dat akkoord — zoals bij de asielnoodwet — alleen met veel moeite en zware onderhandelingen mogelijk waren.

Zware onderhandelingen over asiel

Schoof investeerde veel tijd en energie in het asieldossier. Hij onderhandelde onder meer met invloedrijke politici zoals:

• Nicolien van Vroonhoven

• Dilan Yeşilgöz

• Caroline van der Plas

Hoewel hij vaak twijfelde of zijn kabinet het zou redden, voelden gesprekken met fractievoorzitters soms hoopgevend. De premier zag het succesvol afronden van de asielnoodmaatregelen als een soort lakmoesproef: als dit niet lukte, zou het kabinet politiek gezien wankel worden.

Ophef rond rellen met Maccabi-fans in Amsterdam

Ook buiten het asieldossier kwam Schoof onder vuur te liggen. Na rellen met Maccabi-fans in Amsterdam deed hij stevige uitspraken en koppelde hij de incidenten aan integratieproblemen.

Toen later bleek dat de supporters zelf ook ernstig wangedrag vertoonden, erkende Schoof dat zijn woorden te hard waren geweest. Toch bleef hij benadrukken dat integratie serieus genomen moet worden.

Hij zegt dat hij bewust heeft geprobeerd verbinding te zoeken met verschillende gemeenschappen, waaronder moslimjongeren, en dat hij de maatschappelijke spanningen niet wilde wegwuiven.