Columnist deelt genadeklap uit aan Rob Jetten – Je staat er alleen voor
Columnist Jan Dijkgraaf zet in zijn nieuwste Briefje van Jan stevig in op D66-leider Rob Jetten. Aanleiding is de rommelige formatie en het vertrek van informateur Hans Wijers, nadat er ophef ontstond over zijn opmerkingen over VVD-leider Dilan Yesilgöz. In scherpe en vaak ironische bewoordingen schetst Dijkgraaf hoe D66 volgens hem z’n eigen formatieplan onderuit heeft gehaald.
De brief aan Jetten
De brief is direct aan Rob Jetten gericht en volgt Dijkgraafs bekende stijl: persoonlijk, prikkelend en vol politieke satire. Hij gebruikt het incident rond Wijers als rode draad om te laten zien wat er volgens hem misging bij D66. Niet alleen in toon en timing, maar vooral in strategie.
De ophef rond ‘Klaar’
Dijkgraaf grijpt terug op het moment waarop Hans Wijers de rel probeerde te beëindigen met één woord: “Klaar.” Volgens de columnist was juist niets klaar. Hij schetst hoe Wijers, jarenlang gewend aan bestuurlijke topbanen, zichtbaar ongemakkelijk werd toen journalisten hem vasthoudend bevroegen over zijn uitspraken en onafhankelijkheid. In Dijkgraafs lezing was de informateur daardoor uit balans en verloor hij de regie over zijn eigen boodschap.
Het bericht over de ‘feeks’
Het gevoeligste punt is het appje waarin Yesilgöz zou zijn aangeduid als “die feeks van de VVD”. Dijkgraaf prikt daar hard in: D66, dat bij eerdere incidenten juist fel uithaalde naar zogenaamd seksistisch taalgebruik richting vrouwelijke politici, zou hiermee in een pijnlijk licht komen te staan. Zijn conclusie: na zo’n kwalificatie kon Jetten Wijers onmogelijk handhaven als informateur zonder zijn eigen geloofwaardigheid te beschadigen.
De strategie ligt op straat
Het gedoe rond de appjes legt volgens Dijkgraaf meer bloot dan alleen een ongelukkige uitspatting. Hij stelt dat nu zichtbaar is wat Jetten’s plan was: koste wat kost GroenLinks-PvdA centraal in het nieuwe kabinet en de VVD een stap opzij laten doen. De liberalen zouden volgens hem mogen aanschuiven voor de meerderheid, maar niet meer dan dat. Door die strategie publiek te worden, is die volgens Dijkgraaf meteen ook politiek onhoudbaar.
Waarom dit Dilan helpt
Wie hiervan profiteert? Dilan Yesilgöz, zegt Dijkgraaf. Hij beschrijft hoe de VVD-leider met dit rumoer juist sterker voor de dag komt. Niet alleen omdat zij zich niet laat wegzetten, maar vooral omdat zij door de gelekte appjes met de vinger kan wijzen: dit was het plan achter de schermen. Volgens Dijkgraaf heeft Jetten haar daarmee “het cadeau van haar leven” gegeven.
‘Dilan is weer in control’
De kern van zijn analyse is eenvoudig: zodra een onderhandelingsstrategie open en bloot ligt, werkt die niet meer. In die nieuwe situatie is Yesilgöz volgens Dijkgraaf terug aan het stuur. De VVD kan, om meerdere redenen, nu nauwelijks nog instemmen met een kabinet waarin GroenLinks-PvdA de spil vormt. Dat zou haaks staan op verkiezingsbeloften en de partij kwetsbaar maken. In Dijkgraafs woorden: je kunt niet tegelijk je belangrijkste belofte breken én je neerleggen bij een rol als figurant in een Jetten-kabinet.
Wat rest D66 nu?
Dijkgraaf draait er niet omheen: als Jetten zijn plan wil doorzetten, dan resteert volgens hem één logische route. Ga dan openlijk voor een kabinet met D66, GroenLinks-PvdA en het CDA. Hij verwacht niet dat zo’n combinatie lang standhoudt, maar het zou wel duidelijkheid bieden. Geen schimmigheid, geen dubbelspel, maar open kaart. Valt zo’n kabinet snel? Dan volgen er volgens Dijkgraaf vanzelf nieuwe verkiezingen.
De bredere les van de affaire-Wijers
De episode rond Hans Wijers leert volgens Dijkgraaf vooral hoe kwetsbaar een formatie is voor fouten in toon en timing. Een enkel woord kan de dynamiek kantelen, zeker als het past in een breder verhaal van wantrouwen of partijdigheid. In dit geval zouden de appjes hebben bevestigd wat tegenstanders al dachten: dat D66 aanstuurde op een linkse meerderheidsvariant met de VVD als bijwagen. En als zo’n beeld eenmaal vaststaat, is het moeilijk nog te doorbreken.
Politieke schade en herstel
Voor Jetten is de uitdaging nu tweeledig. Enerzijds moet hij de schade beperken: vertrouwen terugwinnen bij gesprekspartners, de boodschap aanscherpen en laten zien dat D66 bereid is te bewegen. Anderzijds moet hij realistisch zijn: als de VVD dit plan niet meer kan verkopen aan haar achterban, is het spel op dit bord uitgespeeld. Dan ligt een alternatief op tafel, hoe riskant ook.
Vooruitblik
Wat er ook volgt, Dijkgraaf ziet een formatie die weer op een kruispunt staat. Gaat Jetten voor een openlijke linkse constructie met het CDA, met het risico van een korte houdbaarheid? Of kiest hij voor een pas op de plaats, in de hoop dat de verhoudingen met de VVD later nog te lijmen zijn? Eén ding is volgens de columnist helder: door het uitlekken van de appjes is het initiatief verschoven. En voorlopig, zegt hij, ligt die bal bij Dilan Yesilgöz.
Zo eindigt de brief met een knipoog naar het woord dat de rel had moeten dempen: “Klaar.” Maar als we Dijkgraaf mogen geloven, is er in Den Haag nog weinig echt afgerond. Integendeel: de formatie begint weer van voren af aan.
